İran’ın genişleyen bölgesel hedefleri, stratejik seçeneklerini kısıtlayan sert askeri ve ekonomik gerçeklerle karşı karşıya. Ortadoğu’da vekil milisler kurma ve nüfuz genişletme yönündeki onlarca yıllık çabalara rağmen, Tahran rakip güçlerden artan baskı ve yıkıcı yaptırımlarla mücadele ediyor. Ülke içindeki siyasi istikrarsızlık ve ekonomik sıkıntılar, kalıcı askeri operasyonlar düzenleme ve bölgesel etkisini yayma kabiliyetini daha da zayıflatıyor.
2000’lerden bu yana İran, balistik füzeler ve Suriye, Irak, Lübnan, Yemen’deki vekil güçlerle asimetrik savaş kapasitesi geliştirmeye yatırım yaptı. Fakat İsrail, Suudi Arabistan ve gittikçe artan ABD ile devam eden çatışmalar kaynaklarını tüketti. ABD ve Avrupa yaptırımları ise İran ekonomisini çökerterek petrol gelirleri ve yabancı yatırımları ciddi oranda azalttı, Tahran’ın bölgesel hedeflerini finanse etme kapasitesini zorlaştırdı.
Stratejik olarak, bu çıkmaz İran’ın ABD etkisine meydan okuyacak bölgesel hegemon olma statüsünü zayıflatıyor. Azalan askeri seçenekler, İran’ı daha çok savunmaya ve saldırgan operasyonlardan vazgeçmeye zorluyor. Bu durum bölgedeki güç dengesini değiştirerek rakip devletleri cesaretlendirebilir ve Levant ile Arap Yarımadası’ndaki vekil çatışmaların dinamiklerini karmaşıklaştırabilir.
Teknik açıdan İran, 1.000 km’yi aşan menzile sahip Şahab-3 gibi füze sistemleri ve Lübnan Hizbullahı, Irak Halk Seferberlik Birlikleri dahil onbinlerce vekil milis gücü barındırıyor. Fakat İsrail’in hava saldırıları ve ABD karşı önlemleri bu kabiliyetleri aşındırıyor. Buna, 2018’den beri %10’dan fazla daralan GSYH eşlik ediyor; İran’ın askeri modernizasyon ve lojistik destek kapasitesi ciddi şekilde kısıtlanıyor.
Gelecekte, İran liderliği bölgesel nüfuzunu sürdürme ile iç ekonomik ve sosyal sorunları yönetme arasında hassas bir denge kurmak zorunda. Askeri kayıpların ekonomik kötüleşmeyle birleşmesi iç huzursuzlukları tetikleyebilir ve Tahran’ı dış müdahaleleri azaltmaya zorlayabilir. Bu durum, zaten kırılgan Ortadoğu sahnesinde ani tırmanma veya vekil savaş patlaması riskini artırıyor.
