Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı, kritik E-7 Wedgetail AEW&C uçaklarının teslimatındaki uzun gecikmeler nedeniyle Boeing’i 'sorunlu ortak' ilan ederek, programı derin bir krize soktu. Bu açık eleştiri, NATO’nun kuzey kanadının hava komuta-kontrol kabiliyetini tehdit eden, transatlantik savunma-sanayi güveninde ciddi bir kırılmayı temsil ediyor.
İngiltere, ilk etapta E-7 filosunu 2020’li yılların başında hizmete sokmayı hedeflemiş, ancak geçen yıl teslimatın en erken 2026’ya sarktığı kabul edilmişti. E-3 Sentry AWACS sisteminin erken emekliye ayrılması, hızlı E-7 devreye girme vaadiyle gerçekleşmiş fakat şimdi İngiltere, hava gözetleme için dış NATO varlıklarına bağımlı hale gelmiş durumda.
Bu gelişme, sadece İngiltere için değil, kesintisiz hava erken uyarı sistemlerine güvenen tüm NATO için bir zafiyet doğuruyor. Rusya’nın artan hava faaliyeti ve hava gücü reaksiyon sürelerinin kısalması karşısında, gecikmeler Avrupa’nın hava sahasındaki caydırıcılığını ve hazırlık durumunu baltalıyor.
Boeing, İngiliz yetkililerce kronik gecikmeler ve zayıf proje yönetimiyle suçlanıyor. Tedarikçinin başarısızlığı, diğer büyük savunma programlarına olan güveni de sarsıyor ve ABD-Avrupa savunma ilişkilerinde güvensizlik tohumları ekiyor.
E-7 Wedgetail, Boeing 737-700 platformundan uyarlanıp Northrop Grumman MESA radarıyla donatılıyor ve beş uçaktan oluşuyor. Yaklaşık 2 milyar sterlinlik proje, üretim ve entegrasyon sorunları nedeniyle tıkandı ve hâlen yalnızca bir test uçağı uçabiliyor.
En az 2026’ya kadar İngiltere’nin kendi hava erken uyarı kabiliyetinin kaybı, komutanları kör bırakarak, ABD ve NATO AEW uçaklarına artan bağımlılık ve ulusal savunmada ciddi zafiyet doğuruyor.
Batı’da A400M ve NH90 gibi büyük savunma projelerindeki benzer başarısızlıklar, sanayinin güven vermediği durumda müttefik dayanışmasının hızla zayıfladığını gösteriyor. Wedgetail’de yaşanan kriz, Avrupa’nın ABD’ye olan tedarik güvenini zedeliyor.
İstihbarat, programda ek gecikme, İngiltere’nin alternatif sistem veya ortak arayışı ile NATO’da C2 dayanıklılığındaki kırılmaları yakından takip etmeli. 2026 sonrası sarkma veya filo küçülmesi, krizin derinleştiğini gösterir ve müttefik tedarik zincirlerinde domino etkisi yaratır.